جستجو :

شجره الاولياء

 

ايرانيان و نقش آنان در دوران ظهور حضرت قسمت سوم

كليه منابع روايى شيعه و سنى، پيرامون حضرت مهدى، عليه‏السلام، اتفاق نظر دارند كه آن بزرگوار بعد از نهضتى مقدماتى كه برايش به وجود مى‏آيد، ظهور مى‏كند... و ياران درفشهايى سياه، ايرانى‏اند كه زمينه‏ساز حكومت آن حضرت و آماده‏كننده مقدمات فرمانروايى وى مى‏شوند. در اين روايات، اتفاق است كه دو شخصيت وعده داده شده، سيد خراسانى و يا هاشمى خراسانى و ياور او شعيب بن صالح هر دو ايرانى هستند... تا پايان رواياتى كه مربوط به آنان در منابع شيعه و سنى آمده است.

اما منابع حديث‏شيعه علاوه بر ايرانيان، افراد ديگرى را به عنوان زمينه سازان ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، به نام يمنيها ذكر نموده است، چنانكه روايات بى‏شمارى در منابع شيعه وجود دارد كه بطور عموم دلالت دارد كه قبل از ظهور آن حضرت، حكومت و يا نيرو و يا نهضتى مبارز و انتقام گيرنده برپا خواهد شد... مانند اين روايتى كه مى‏گويد: «او مى‏آيد و براى خداوند، شمشيرى است از نيام كشيده شده‏» البته اگر چنين روايتى وجود داشته باشد. چه اينكه صاحب كتاب «يوم الخلاص‏» آن را با ذكر پنج منبع نقل كرده است كه من اين روايت را در اين منابع نيافتم، همچنين موارد متعدد ديگرى كه براى آنها هم منابعى را ذكر نموده است! خداوند به ما دقت و امانت در نقل روايات را عنايت فرمايد... و مانند روايت ابان بن تغلب از امام صادق، عليه‏السلام، كه گفت‏شنيدم، حضرت مى‏فرمود:

هنگاميكه درفش حق برافراشته مى‏گردد شرقيها و غربيها آن را لعن و نفرين مى‏كنند! آيا مى‏دانى براى چه؟ عرض كردم خير. حضرت فرمود: براى آنچه را كه مردم با آن روبرو مى‏شوند از اهل بيت و فرزندان آن حضرت پيش از ظهور وى. (1)

اين روايت دلالت دارد كه اهل بيت آن حضرت، از بنى هاشم‏اند و پيروان وى، غرب و شرق را خشمگين و ناراحت كرده‏اند، آنها (دشمنان) زمانيكه با نهضت ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، روبرو مى‏شوند براى آنان مصيبتى بس بزرگ است كه در اثر آن اعصابشان را از دست مى‏دهند و روايتى كه قبلا از روضه كافى در تفسير آيه شريفه «بعثنا عليكم عبادا لنا اولى باس شديد» از امام صادق، عليه‏السلام، نقل شد حضرت فرمودند:

گروهى را كه خداوند پيش از ظهور قائم برمى‏انگيزد، هيچ دشمنى را از آل پيامبر، صلى‏الله‏عليه‏وآله، فرا نمى‏خوانند مگر اينكه او را به قتل مى‏رسانند.

و ساير رواياتى كه دلالت دارد، مهيا شدن مقدمه و زمينه براى ظهور آن حضرت، با نيروى نظامى و تبليغاتى جهانى است و چنانكه در برخى روايات آمده است‏به گونه‏اى است كه «نام او سر زبانهاست‏».

بنابراين، روايات مربوط به مقدمات ظهور، به سه دسته تقسيم مى‏شود:

الف - روايات مربوط به روى كار آمدن ياران درفشهاى سياه كه شيعه و سنى بر آن اتفاق دارند.

ب - روايات مربوط به حكومت‏يمنى كه فقط در منابع شيعه وارد شده است، البته شبيه اين روايات، احاديثى در برخى از منابع اهل سنت مبنى بر ظاهر شدن يمنى پس از ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام.

ج - رواياتى كه حاكى از ظاهر شدن و روى كار آمدن زمينه سازان ظهور آن بزرگوار است، بى آنكه آنها را مشخص نمايد... اما بزودى متوجه خواهيد شد كه اين روايات بطور عموم دلالت‏بر ياران ايرانى و يمنى آن حضرت دارد كه زمينه ساز حكومت وى هستند.

اما روايات، زمان روى كار آمدن حكومت‏يمنيها را مشخص نموده است كه در همان سال ظهور حضرت و همزمان با خروج سفيانى از سرزمين شام و يا نزديك خروج سفيانى كه دشمن و مخالف حضرت است، مى‏باشد.

اما حكومت زمينه سازان ايرانى، به دو مرحله مشخص تقسيم مى‏شود:

مرحله اول، آغاز نهضت آنان به وسيله مردى از قم، كسى كه حركتش سرآغاز امر ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، است، چه اينكه روايات گوياى اين است كه «آغاز نهضت آن حضرت از ناحيه مشرق زمين است‏».

مرحله دوم، ظاهر شدن دو شخصيت مورد نظر، در بين آنان به نام سيد خراسانى و فرمانده نيروهاى آن حضرت و جوان گندمگونى كه نام وى در روايات، شعيب بن صالح ضبط شده است.

چنانكه مى‏توان، نقش ايرانيان زمينه ساز را با توجه به پيشامدها و حوادثى كه ذكر آنها در اخبار آمده است نيز، به چهار مرحله تقسيم نمود:

مرحله اول: از آغاز نهضت توسط مردى از قم تا ورودشان در جنگ.

مرحله دوم: داخل شدن در جنگى طولانى، تا اينكه خواسته‏هاى خويش را بر دشمن تحميل كنند.

مرحله سوم: رد كردن خواسته‏هاى نخستين خود كه اعلام كرده بودند و به پا داشتن قيام همه جانبه آنان.

مرحله چهارم: سپردن پرچم اسلام به دست تواناى حضرت مهدى، عليه‏السلام، و شركت جستن آنها در نهضت مقدس آن حضرت.

در برخى از روايات، آمده است كه ظاهر شدن خراسانى و شعيب در اثناى جنگ ايرانيان به وقوع مى‏پيوندد، به گونه‏اى كه آنها با توجه به طولانى شدن نبردشان با دشمن، خودشان سيد خراسانى را به عنوان سرپرستى امور اجتماعى و سياسى خود برمى‏گزينند گرچه وى از پذيرفتن اين منصب خرسند نيست، اما آنها او را سرپرست‏خود قرار مى‏دهند، سپس سيد خراسانى، شعيب بن صالح را به فرماندهى نيروهاى مسلح خويش برمى‏گزيند.

در تعدادى از روايات، زمان آخرين مرحله زمينه سازى آنان كه متصل به ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، است مشخص گرديده كه شش سال خواهد بود. اين برهه، مرحله شعيب و خراسانى است، از محمدبن‏حنفيه نقل‏شده‏است كه فرمود:

درفشهاى سياهى از بنى عباس و پس از آن درفشهاى سياه ديگرى از خراسان خروج مى‏كنند كه حاملان آنها كلاه سياه و لباس سفيد بر تن دارند، پيشاپيش آنان مردى است كه وى را صالح بن شعيب و يا شعيب بن صالح مى‏نامند او از قبيله بنى يمنم است آنان نيروهاى سفيانى را شكست داده و در بيت المقدس فرود مى‏آيند تا مقدمه حكومت‏حضرت مهدى، عليه‏السلام، را فراهم آورند، تعداد سيصد تن ديگر از شام به او مى‏پيوندند، فاصله خروج او تا تقديم زمام امور به حضرت مهدى، عليه‏السلام، هفتاد و دو ماه مى‏باشد. (2)

در مقابل اين احاديث، روايات ديگر است كه مى‏گويد، ظاهر شدن خراسانى و شعيب، مقارن و همزمان، ظاهر شدن يمنى و سفيانى است از امام صادق، عليه‏السلام، روايت‏شده است كه فرمود:

خروج خراسانى و سفيانى و يمنى در يك سال و يك ماه و يك روز واقع مى‏شود، درفش يمنى در بين اين پرچمها از همه هدايت‏گر است، زيرا وى مردم را به حق دعوت مى‏كند. (3)

و از امام باقر، عليه‏السلام، منقول است كه فرمود:

خروج سفيانى و يمنى در يك سال و يك ماه و يك روز است مانند نظم و ترتيب دانه‏هاى تسبيح كه يكى بعد از ديگرى است. جنگ از هر طرف روى مى‏آورد. واى بر كسانى كه در مقابل آنان بايستند در ميان آن درفشها، پرچم يمنى هدايت‏گرتر است، آن درفش حق است و شما را به سوى صاحبتان (مهدى، عليه‏السلام) دعوت مى‏كند. (4)

ظاهرا، مراد از خروج اين سه نفر به ترتيب، مانند دانه‏هاى تسبيح، با اينكه در يك روز واقع مى‏شود اين است كه انگيزه‏هاى خروج آنها با يكديگر ارتباط سياسى دارد. البته آغاز خروج آنان در يك روز است، اما ترتيب جنبش آنان و استحكام امورشان مانند مهره‏هاى تسبيح، يكى پس از ديگرى واقع مى‏شود.

به علاوه روايت هفتاد و دو ماه اگرچه قابل قبول است. چون به طرق زيادى از محمد بن حنفيه نقل شده است. روايات، گوياى اين است كه وى داراى نوشته‏اى از پدر بزرگوارش حضرت على، عليه‏السلام، بوده كه حضرت آن را از گفتار پيامبر، صلى‏الله‏عليه‏وآله، نوشته بوده و در آن حوادث و پيشامدهاى آينده بوده، بلكه بنا به گفته برخى از روايات، در آن نوشته، نام تمام فرمانروايان حاكم بر مسلمانها، تا روز قيامت ذكر شده بوده و آن را فرزندش ابو هاشم از وى به ارث برده و نام كسانى را كه از عباسيان حكومت‏خواهند كرد به اطلاع آنان رسانده است...

اما با اين همه، آنچه در مساله خراسانى و شعيب بهتر به نظر مى‏رسد، رواياتى است كه مى‏گويد خروج خراسانى و شعيب همزمان خروج سفيانى و يمنى است، چون اين روايات، منتسب به امامان، عليهم‏السلام، مى‏باشد و سندش محكمتر است، بلكه در اين روايات احاديث صحيح (5) السندى نيز مانند روايت ابوبصير از امام باقر، عليه‏السلام، وجود دارد.

در هر صورت، اين مرحله از حكومت زمينه سازان دولت‏حضرت، چنانچه ما هم ترجيح داديم، سال قبل از ظهور وى و يا احتمال اينكه شش سال باشد و در هر حال آخرين مرحله حكومت آنهاست، اما آنچه مشكل به نظر مى‏رسد، شناخت مراحل ديگر دولت آنها قبل از آخرين مرحله آن است و اينكه فاصله بين آغاز حكومت آنان به واسطه مردى از قم و بين خروج سيد خراسانى و شعيب چقدر است؟... اين در حقيقت‏بخشى مفقود از سلسله روايات مربوط به ايرانيان است كه من در روايات نديدم چه اندازه بوده است.. آرى در برخى از روايات، اشاره‏هايى در اين زمينه وجود دارد كه بعد از بيان مهم‏ترين روايات مربوط به حكومت آنان، خواهد آمد.

اروايت: آغاز حكومت مهدى، از ايران
از جمله آن روايات، حديثى است كه صراحت دارد، آغاز نهضت‏حضرت مهدى، عليه‏السلام، از ناحيه مشرق خواهد بود از امير مؤمنان، عليه‏السلام، نقل شده است كه فرمود:

آغاز ظهور او از مشرق است، زمانيكه اين امر پيش آمد، سفيانى خروج مى‏كند. (6)

و از طرفى آنچه كه علما بر آن اتفاق دارند و در روايات به نحو تواتر (7) وارد شده اين است كه ظهور
آن حضرت از مكه است، بنابراين بايد مراد از گفته امير مؤمنان، عليه‏السلام، كه فرمود: «آغاز نهضت او از ناحيه مشرق است‏» يعنى آغاز و شروع نهضت وى از مشرق، يعنى ايران است. و همچنين دلالت دارد كه آغاز نهضت آن حضرت، قبل از خروج سفيانى بوده و فاصله بين آغاز امر او و خروج سفيانى، مدتى نه كوتاه و نه طولانى است. زيرا در روايت، هضت‏حضرت بر خروج سفيانى، با «واو» عطف شده است نه «فاء» و «ثم‏» كه دلالت‏بر فاصله داشته باشد، بلكه مى‏توان گفت اين روايت، اشاره به نوعى ارتباط سببى بين آغاز امر زمينه‏سازى براى دولت‏حضرت مهدى، عليه‏السلام، از سرزمين ايران و بين خروج سفيانى دارد، توجه داشتيد كه جنبش سفيانى صرفا واكنشى است جهت رويارويى با موج فزاينده نهضت اسلامى كه زمينه‏ساز مقدمه قيام آن حضرت است.

روايت:امت پيامبر و حكومت مردى از اهل بيت
روايتى را كه ابو بصير از امام صادق، عليه‏السلام، نقل كرده نيز از جمله روايات در اين زمينه است، حضرت فرمود:

اى ابو بصير امت پيامبر، صلى‏الله‏عليه‏وآله، تا زمانيكه خاندان فلان بر مسند حكم هستند هيچگاه به گشايشى نخواهند رسيد تا آنكه فرمانروايى آنان منقرض شود، با تمام شدن آن، خداوند آن را به مردى از اهل بيت ارزانى مى‏دارد كه روش او بر اساس تقوى و عمل وى هدايتگر مردم است. در مقام قضاوت و حكم بر مردم، اهل رشوه نيست. به خدا سوگند من او و نام او و پدرش را مى‏دانم آنگاه، آن مرد تنومند و كوتاه اندام كه داراى علامت‏خال بر صورت و دو نشانه ديگر بر پوست‏بدن دارد مى‏آيد، او پيشوايى عادل است كه حافظ و نگاهبان آنچه كه نزد او وديعه گذاشته شده است مى‏باشد، دنيا را پر از عدل و داد مى‏نمايد آنگونه كه بدكاران آن را پر از ظلم و جور كرده‏اند. (8)

اين روايت قابل توجهى است ولى متاسفانه بخش پايانى آن ناقص است، اين روايت را صاحب بحار از كتاب «اقبال‏» سيد بن طاوس نقل كرده است كه صاحب اقبال در كتابش ص‏559 بيان داشته است كه اين روايت را در سال 362 در كتاب «ملاحم‏» بطائنى ديده است و از آن كتاب اين روايت را نقل كرده اما ناتمام، و در پايان گفتارش گفته است «سپس تمام روايت را نقل كرده است‏» حال آنكه كامل نقل نكرده است، بطائنى از ياران امام صادق، عليه‏السلام، بوده و نسخه كتاب وى ناياب است البته ممكن است در كتابهاى خطى ناشناخته در اطراف و اكناف كشورهاى اسلامى در كتابخانه‏ها وجود داشته باشد.

روايت دلالت دارد كه سيد بزرگوارى از ذريه اهل بيت، عليهم‏السلام، پيش از ظهور حضرت قائم، عليه‏السلام، حكومت مى‏كند و مقدمات دولت آن حضرت را فراهم مى‏نمايد، مردم را متوجه تقوا و پرهيزكارى مى‏نمايد و طبق احكام اسلام عمل مى‏كند، وى اهل سازش و رشوه گيرى نيست، اين سيد كه ذكر آن در روايت آمده احتمال دارد مراد از او امام خمينى باشد.

اما جمله خاندان فلان كه امام فرمود: «تا زمانيكه خاندان فلان بر سر كار باشند» ملازمه ندارد كه مراد از آنها بنى عباس باشند آنگونه كه سيد بن طاوس فهميده است، همينطور در ساير رواياتى كه امامان، عليهم‏السلام، در آنها تعبير به فلان و آل فلان نموده‏اند، البته گاهى منظور امامان، عليهم‏السلام، از اين تعبير، بنى عباس و گاهى خاندانهايى است كه قبل از ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، فرمانروايى مى‏كنند، مثلا روايات متعددى كه بازگو كننده اختلاف بين خاندان فلان و آل فلان، از حكام حجاز است وجود دارد كه آنان بر شخص فرمانروايى از خودشان اتفاق نظر پيدا نمى‏كنند و بين قبيله‏ها ايجاد اختلاف مى‏شود، آنگاه حضرت مهدى، عليه‏السلام، ظهور مى‏كند و مانند روايتى كه از امير مؤمنان على، عليه‏السلام، روايت‏شده است كه حضرت فرمود:

آيا خبر ندهم شما را به پايان سلطنت‏خاندان فلان؟ عرض كرديم آرى اى امير مؤمنان. فرمود: كشته شدن بى‏گناهى در سرزمين حرم از قبيله قريش، سوگند به خدايى كه دانه را شكافت و موجودات را هستى بخشيد بعد از پانزده شب ديگر، سلطنتى برايشان نخواهد بود. (9)

و غير از اين روايت، روايات متعدد ديگرى كه اختلاف بين بنى‏فلان و يا به هلاكت رسيدن فرمانرواى ظالمى از آنان را بيان كرده است و اينكه پس از آن سفيانى خروج خواهد كرد و يا ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، به وقوع مى‏پيوندد و يا اينكه بيانگر برخى از نشانه‏ها و پيشامدهاى نزديك ظهور آن حضرت است... بنابراين بايد اين روايت را به غير بنى عباس تفسير نمود زيرا صدها سال پيش، حكومت و فرمانروايى آنها سپرى شده است.

بلكه رواياتى كه بصراحت از بنى‏عباس نام برده است، حتما بايد مورد بررسى و دقت قرار گيرد. چه اينكه اين روايات از امامان، عليهم‏السلام، با عبارت «فرزندان فلان‏» و «خاندان فلان‏» وارد شده است و شخص راوى آن را به لفظ بنى‏عباس روايت كرده به اين اعتقاد كه مراد از گفته امام، عليه‏السلام، از «فرزندان فلان‏»، بنى عباس مى‏باشد.

گاهى در روايات ظهور، تفسير به بنى‏عباس صحيح است زيرا مراد از ذكر نام آنها، روش آنان است كه در نقطه مقابل امامان، عليهم‏السلام، بوده است، نه اينكه مراد شخص آنها و فرزندان و يا ذريه آنان باشد... البته بندرت نياز به چنين تفسيرى پيدا مى‏كنيم زيرا در اغلب روايات تعبير به فرزندان و خاندان فلان شده است.

به هر حال، منظور از خاندان فلان در روايت مورد بحث كه فرمود: «تا زمانيكه خاندان فلان بر مسند حكم باشند، تا اينكه فرمانروايى آنان منقرض شود، با تمام شدن آن خداوند آن را بر مردى از اهل بيت قرار مى‏دهد» حكام ظالم و ستم پيشه، غير از بنى عباس است كه سيد موعود، بعد از آنان ظاهر مى‏شود و قبل از ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، با دالت‏حكمرانى مى‏كند.

اما لفظ «آنگاه، آن مرد تنومند كوتاه اندام كه داراى علامات خال بر صورت و دو نشانه ديگر بر پوست‏بدن دارد، پيشوايى است عادل‏» حكايت از اين دارد، بعد از آن سيد كسى خواهد آمد كه مفهوم آن اين است كه آن شخص حضرت مهدى، عليه‏السلام، است و هم اوست كه داراى اين نشانه‏هاست، چنانكه در اوصاف حضرت آمده است. اما صفت «مرد تنومند كوتاه قد» بر آن حضرت تطبيق نمى‏كند. زيرا در مجموعه روايات، آن حضرت بلند قامت و موزون ياد شده است، بعيد نيست كه يك بخش و يا بيشتر از اين روايت، در اثر نقل سيد بن طاوس و يا ديگرى از راويان، افتاده باشد. و اين مرد تنومند و كوتاه اندام، بعد از سيد مورد نظر مى‏آيد و برخى از صفات ديگرش از روايت افتاده است، بدين سان نمى‏توانيم در اتصال زمان اين سيد مورد نظر را به زمان ظهور حضرت مهدى، عليه‏السلام، از اين روايت استفاده كنيم.

پی ‏نوشتها:

1. المجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج‏52، ص‏63.

2. ابن حماد المروزى، الو عبدالله نعيم، الفتن، (نسخه خطى)، ص 84 و قريب به همين
مضمون در ص 74.

3. المجلسى، محمدباقر، همان، ص 210.

4. المجلسى، محمدباقر، همان، ص 232.

5. روايت صحيح آن است كه تمام راويان آن ثقه و مورد اعتماد باشند.

6. المجلسى، محمدباقر، همان، ص‏252، به نقل از: ابونعيم‏الاصبهانى، احمد، الاربعون
فى المهدى.

7. متواتر، خبرى است كه راويان آن به حدى برسد كه عادتا محال است اهل كذب باشند و
اين در همه طبقات راويان بايد ثابت‏باشد.

8. المجلسى، محمدباقر، همان، ص‏269.

9. همان، ص 234.

منبع : ماهنامه موعود

تاريخ نگارش :5 / 04 / 1385     زمان نگارش : 11:46:51 A.M.



صفحه شروع   |   شجره الاولياء